Normalizacja - optymalne uporządkowanie
Normalizacja to działalność, której zadaniem jest uzyskanie najbardziej optymalnego stopnia uporządkowania w określonym zakresie. W gospodarce wolnorynkowej odbywa się to zwykle poprzez wprowadzanie dobrowolnych norm, czyli dokumentów zawierających zasady, wytyczne i charakterystyki odnoszące się do różnych rodzajów działalności, opisujących aktualny, uznany i sprawdzony stan wiedzy w danej dziedzinie działalności.
System normalizacji dobrowolnej jest stosowany w większości wysokorozwiniętych krajów, które działają w gospodarce wolnorynkowej. Także Polska, w związku ze wstąpieniem do Unii Europejskiej i udziału w Jednolitym Rynku Europejskim musiała wprowadzić taki system, by zapewnić swobodny przepływ towarów i usług oraz zmienić zakres odpowiedzialności producenta za wyrób, także wprowadzić system oceny zgodności i nadzór rynku.
Zasady dobrowolnej normalizacji wprowadzono do systemu prawnego w 1994 roku, jednak z uwagi na obowiązkową certyfikację na znak B oraz możliwość dowolnego wprowadzania obowiązku stosowania norm przez organy administracji publicznej do końca 2003 roku stosowanie większości Polskich Norm było obowiązkowe.
Wbrew powszechnym opiniom, nałożenie obowiązku stosowania norm sprawiało, że gospodarka stawała się niekonkurencyjna i nie-innowacyjna, natomiast produkty nie były coraz lepsze i bezpieczniejsze. Podstawową wadą tego systemu jest urzędowe ograniczenie postępu technicznego. Każdy z producentów musiał bowiem wykonywać swoje wyroby wyłącznie zgodnie z normą, a proces wprowadzania norm w życie, które były przecież aktami prawnymi, był identyczny jak dla aktów prawnych i z tego powodu czasochłonny. Drugą istotną wadą było zwolnienie producenta z odpowiedzialności za wyrób, jeśli wykazał, że wyrób spełnia wymagania norm. Trzecia wada to tworzenie barier technicznych w handlu.
Dobrowolność stosowania norm pobudza konkurencyjność, jednocześnie zapewniając większe bezpieczeństwo konsumentom, ponieważ system ogólnego bezpieczeństwa produktów jest bardziej restrykcyjny od systemu stosowanego przy normalizacji obligatoryjnej. W systemie normalizacji dobrowolnej wykonanie wyrobu zgodne z wymaganiami normy nie zdejmuje z producenta odpowiedzialności za ewentualne szkody wyrządzone konsumentowi, czy użytkownikowi produktu lub usługi, co miało miejsce w systemie obligatoryjnym. Świadomość tego wpływa także na konsumenta, który mając do wyboru produkt bez odpowiednich oznaczeń norm i produkt spełniający normy - niejako gwarantujący jakość - wybierze to, co uzna za najbezpieczniejsze dla jego firmy, dla jego rodziny i siebie.
Celami normalizacji są więc: racjonalizacja produkcji, poprzez stosowanie uznanych reguł technicznych i rozwiązań organizacyjnych, usuwanie i zapobieganie wszelkim barierom technicznym w handlu. Kluczowym działaniem jest także zapewnienie jakości i niezawodności wyrobów, procesów i usług, co przekłada się na zapewnienie ochrony życia, zdrowia, bezpieczeństwa pracy i ochronę środowiska. Normalizacja krajowa to także ułatwienia w porozumiewaniu się poprzez określanie jednolitych terminów i oznaczeń, co ma duże znaczenie w dobie globalizacji i rozszerzającego się wspólnego rynku.
Z normalizacji korzystają zarówno konsumenci jak i producenci. Z punktu widzenia konsumentów zaufanie do wyrobu, którego cechy są zgodne z normą jest jednym z najważniejszych czynników (którego znaczenie ciągle wzrasta), branych pod uwagę przy wyborze danego produktu przez konsumenta.
Z normalizacji korzysta także producent, tym razem dwojako: poprzez bezpośredni udział w procesie tworzenia normy (aktywny) oraz przez ich stosowanie (bierny). Przez udział aktywny może bezpośrednio wpływać na ustalenia wymagań normy, tak aby mógł je w przyszłości spełnić, ponadto może wcześniej od konkurencji dokonywać decyzji ekonomicznych w swojej firmie. Jest także pewny, że jego wyrób uzyska zaufanie konsumentów. Przez udział bierny producent otrzymuje "tylko" gwarancję tego zaufania, przekonanie o jakości wyrobu i w przypadku jednolitego rynku europejskiego możliwość sprzedaży produktu w dowolnym kraju członkowskim UE.
Normy można i powinno się stosować wszędzie - w bezpieczeństwie informatycznym, technologii żywności, ochronie zdrowia i środowiska. Należy pamiętać, że obecnie, w czasie globalizacji i otwierania się na światowe rynki, jakość jest jednym z głównych czynników determinujących przewagę konkurencyjną rozwijającego się i innowacyjnego przedsiębiorstwa, normy stają się nie tylko dokumentami technicznymi, ale także ekonomicznymi o znaczeniu strategicznym, pozwalającymi na właściwe zarządzenie przedsiębiorstwem, co oznacza konieczność zaangażowania się w normalizację kierownictwa firm.
Polski Komitet Normalizacyjny
ul. Świętokrzyska 14; 00-950 Warszawa
www.pkn.pl
